Wypalenie zawodowe – coach jako wsparcie

Praca nie zawsze przynosi radość. Zdarza się, że nawet początkowo wymarzone stanowisko z czasem przestaje dawać satysfakcję. Zamiast tego pojawia się poczucie braku sensu, stres i przeciążenie. Może to wiązać się z wypaleniem zawodowym, które na szczęście da się przezwyciężyć. Pomocne potrafią się w tym okazać między innymi sesje coachingowe.

Na czym polega wypalenie zawodowe? Jakie są jego przyczyny? Co może zrobić coach, by wesprzeć klienta i pomóc mu odnaleźć satysfakcję z wykonywanej pracy?

Wypalenie zawodowe – definicja

Wypalenie zawodowe stanowi proces, który jeszcze jakiś czas temu identyfikowano jako zmęczenie pracowników i spadek chęci do wykonywania swojej pracy. Obecnie jest to oficjalnie uznany syndrom społeczny ściśle powiązany z obowiązkami zawodowymi.

Najczęściej wymieniane objawy to:

• wyczerpanie emocjonalne,
• cynizm,
• utrata motywacji,
• poczucie bezradności,
• chroniczne zmęczenie,
• zaburzenia snu,
• bóle somatyczne,
• izolacja od społeczeństwa,
• prokrastynacja,
• drażliwość,
• problemy z pamięcią.

Definicja wypalenia zawodowego według Światowej Organizacji Zdrowia

Zgodnie ze wskazaniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wypalenie zawodowe nie jest chorobą, ale „syndromem zawodowym” (opisanym w klasyfikacji ICD-11), o czym można przeczytać choćby w: „Burn-out an >>occupational phenomenon<<: International Classification of Diseases”.

Wynika z rozmaitych, negatywnych czynników nieopanowanych na czas, jak permanentny stres odczuwany w swojej pracy przy realizacji zadań.

Stan ten opisuje się też jako: brak energii, wyczerpanie sił oraz spadek efektywności pracy. Dodatkowo, może mu towarzyszyć zdystansowanie się psychiczne do pracy czy cynizm związany z realizowanymi obowiązkami.

Herbert Freudenberger – początki badań nad stanem wypalenia

Herbert Freudenberger był amerykańskim badaczem, który prowadził badania nad stanem wypalenia. Zdefiniował go jako fizyczne i psychiczne zmęczenie lub frustrację wynikające z poświęcenia się sprawie, związkowi, sposobowi życia bez osiągnięcia oczekiwanej nagrody.

Jego wnioski wynikały z obserwacji personelu medycznego i osób pracujących z ludźmi, które ze względu na wysoki poziom empatii stawały się bezbronne wobec silnego stresu.

Christina Maslach – model trójwymiarowy wypalenia zawodowego

Jedną z pionierek w zakresie badań nad wypaleniem zawodowym była Christina Maslach, która rozpropagowała ten termin w literaturze psychologicznej.

Uznała, że zjawisko ma podłoże społeczne i składa się z trzech kluczowych elementów:

• wyczerpanie emocjonalne (ogólne zmęczenie i zniechęcenie pracą, wyczerpanie zasobów emocjonalnych, brak siły i energii, niechęć do aktywności zawodowej, drażliwość),
• depersonalizacja (nadmierne dystansowanie się wobec problemów innych osób, obojętność, powierzchowność, cynizm i negatywne podejście),
• brak satysfakcji z pracy (obniżenie poczucia skuteczności zawodowej, kompetencji i wydajności, spadek zadowolenia z relacji w miejscu pracy, zwątpienie we własne siły, pesymizm, depresyjność).

Więcej na temat pracy tej badaczki można przeczytać w opracowaniach na stronie American Psychological Association (m.in.: „Christina Maslach: The pioneer behind burnout research”) oraz na stronie polskiego Instytutu Zdrowia Mentalnego, który również opisuje dokonania Ch. Maslach choćby w artykule: „Badania nad zjawiskiem wypalenia zawodowego”.

Wypalenie zawodowe – aktualna sytuacja w Polsce

Ogólnopolski panel badawczy Ariadna opublikował we wrześniu 2025 roku alarmujące wyniki badań dotyczące wypalenia zawodowego. Aż 42% badanych deklaruje, że odczuwała stan wypalenia zawodowego. 22% ankietowanych borykało się z nim w czasie przeprowadzania badania.

Problem dotyczy osób w wieku 25-54 lata, głównie jednak pojawia się u osób młodszych (również z pokolenia Z, które dopiero wchodzi na rynek pracy). Co ciekawe, doświadczenie takiego stanu deklarują częściej osoby z wyższym wykształceniem. W grupie z wykształceniem podstawowym najwięcej osób twierdzi, że nie doświadcza ani nie doświadczyło takiego stanu.

Aż 80% badanych uważa, że wypalenie zawodowe to poważny stan, który wymaga odpowiedniej reakcji – ze strony samego zainteresowanego i jego otoczenia. Badania pokazują, że choć nie znajdziemy syndromu wypalenia zawodowego w międzynarodowej klasyfikacji chorób, wiele osób uważa, że stan ten powinien być klasyfikowany właśnie jako choroba podlegająca leczeniu (aż 66% respondentów).

Więcej na temat badań przeprowadzonych przy okazji zeszłorocznego Dnia Walki z Wypaleniem Zawodowym, obchodzonego 14 września, możecie przeczytać tutaj: „Zmęczeni, zdemotywowani i na skraju wypalenia zawodowego. Praca Polaków w soczewce”.

Brak cieszenia się życiem zawodowym – z czego wynika?

Na znalezienie się w kryzysie wypalenia zawodowego mogą wpływać różne czynniki. Da się je podzielić na dwie podstawowe grupy: czynniki indywidualne i organizacyjne.

Czynniki indywidualne:

• wysoka odpowiedzialność i perfekcjonizm,
• silna potrzeba sukcesu i osiągnięć zawodowych,
• nieumiejętność stawiania granic i brak asertywności.

Czynniki organizacyjne:

• nadmiar obowiązków,
• presja czasu przy realizacji zadań w miejscu pracy,
• niedocenienie,
• brak realnego wsparcia w wykonywaniu obowiązków,
• niejasne oczekiwania wobec pracownika,
• presja środowiska.

Występują też czynniki łączące obie grupy, do których zalicza się choćby wspomniane przez Ch. Maslach niedopasowanie wartości do środowiska pracy.

Długofalowa ekspozycja na te czynniki w pracy sprawia, że pojawia się negatywne nastawienie, a pracownik zaczyna mieć coraz większe problemy z radzeniem sobie w pracy, ale też z życiem prywatnym, nie zważa na własne potrzeby i popada w stagnację.

Jak uniknąć wypalenia zawodowego?

Często mówi się, że najlepszym sposobem leczenia jest profilaktyka. Tak też jest w przypadku poczucia wypalenia zawodowego. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest to działanie jednorazowe a proces, wręcz wprowadzenie nowych nawyków i rutyn do codziennego życia.

Jak zatem podjąć działania zapobiegawcze? Kluczowe może się okazać nauczenie się wyznaczania twardych granic i zachowanie równowagi między życiem osobistym a zawodowym. Oprócz tego powinno się zadbać o higienę pracy i odpoczynek, w tym oczywiście aktywność fizyczną i zdrowy sen, wykorzystując narzędzia psychologiczne, techniki oddechowe etc.

Aby lepiej radzić sobie z pracą, należy pracować nad sobą – rozwijać swoje pasje, dokształcać się, uczyć się zarządzania stresem i podejmowania asertywnych decyzji. Pomocą może się okazać tworzenie sieci wsparcia (rozmowy ze współpracownikami, przełożonym) i korzystanie z odpowiednich szkoleń.

Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym?

Choć profilaktyka ma pozytywny wpływ na proces zmiany, jeśli wypalenie zawodowe już się pojawiło i ma zaawansowaną postać, same nowe nawyki mogą nie wystarczyć. Wówczas dla pracowników konieczne mogą okazać się bardziej radykalne kroki.

Co zrobić? W pierwszej kolejności potrzebna jest diagnoza. Warto skonsultować się z lekarzem, który może w niektórych przypadkach wypisać zwolnienie L-4, jeśli pojawiają się objawy uniemożliwiające dalsze wykonywanie pracy. Często niezbędne okazują się również badania kontrolne, gdyż permanentny stres potrafi negatywnie odbić się na zdrowiu fizycznym i psychicznym.

Zdarza się, że pracownicy nie mają z kim porozmawiać o swoich dolegliwościach i trudnościach. Szansę zwalczenia poczucia wypalenia zawodowego daje psychoterapia (terapia poznawczo-behawioralna) oraz trening uważności.

Warto pamiętać, że w dużej mierze trzeba oprzeć się na zmianie dotychczasowych zachowań (w tej samej lub nowej firmie) oraz odzyskaniu sprawstwa.

Wypalenie zawodowe – coach jako pomocna dłoń

Często jako element profilaktyki i wsparcia w walce z efektami wypalenia zawodowego u pracowników stosuje się coaching kariery, który w dłuższej perspektywie potrafi przynieść naprawdę dobre rezultaty.

Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że coaching nie jest terapią i nie może jej zastąpić. Zadaniem coacha, poprzez stosowane pytania i inne narzędzia coachingowe, jest natomiast wsparcie w odkrywaniu wewnętrznych atutów, jak: mocne strony, potencjał zawodowy, motywacja do działania, szereg praktycznych umiejętności.

Co zatem mogą zyskać osoby pracujące odczuwające poczucie bezsensu, dystans emocjonalny i chroniczne zmęczenie obowiązkami zawodowymi?

Do kluczowych obszarów pracy coacha kariery zaliczają się:

• zwiększenie samoświadomości,
• wyznaczanie granic,
• zarządzanie energią i przekonaniami,
• budowanie dalszej strategii zawodowej.

Czas trwania procesu coachingowego zależy od poziomu skomplikowania zagadnienia do rozpracowania.

W efekcie da się uzyskać szereg korzyści. Często klienci mówią, że coaching pomógł im:

• zwiększyć klarowność decyzji zawodowych,
• podnieść poziom zaangażowania, uzyskać wyższą efektywność,
• odzyskać poczucie wartości i wpływu na sytuację,
• poprawić dobrostan w pracy.

FAQ: najczęściej zadawane pytania

Coaching kariery – coraz częściej sposób na lepsze podejście do obecnej pracy

Wypalenie zawodowe jest poważnym problemem wielu osób, zwłaszcza gdy pojawia się brak wsparcia, a liczba trudnych obowiązków i stresu zawodowego rośnie.

Warto pomyśleć o zapobieganiu wypaleniu zawodowemu, a jeśli pojawiają się pierwsze sygnały, najlepiej poszukać odpowiedniej pomocy. Mogą to być rozmowy z przełożonym, by określić nowe obowiązki i oczekiwania, odpoczynek, ale też konsultacje ze specjalistami. Pomaga to w stworzeniu nowej perspektywy, ponownym odnalezieniu się na rynku pracy i odzyskaniu energii potrzebnej do dalszego działania.