Coaching w doradztwie zawodowym – co warto wiedzieć?

Czasami z pomocą różnych rozwiązań da się uzyskać lepsze rezultaty, niż koncentrując się tylko na jednej strategii. Współczesne doradztwo zawodowe zmienia dotychczasowe metody działania. Coraz chętniej sięga po dodatkowe narzędzia z zakresu rozwoju zawodowego. Wśród nich niejednokrotnie da się znaleźć też elementy coachingu kariery.

Jak działa współczesne doradztwo zawodowe? Co daje wprowadzenie elementów coachingu? Więcej na ten temat przeczytacie w dzisiejszym artykule.

Zmiany na rynku pracy – współczesne realia

Rynek pracy dynamicznie się zmienia. Dotyczy to takich obszarów, jak:

• postępująca automatyzacja,
• intensywny rozwój sztucznej inteligencji,
• szybka dezaktualizacja kompetencji i konieczność doszkalania się,
• zwrot w stronę elastycznego modelu zatrudnienia (praca hybrydowa, zdalna),
• zmiana relacji w miejscu zatrudnienia (inne oczekiwania w relacjach pracownik-pracodawca, współistnienie na rynku wielu pokoleń).

W takich warunkach umiejętność dostosowania się do realiów rynku, gotowość do ciągłego uczenia się (ang. longlife learning), otwartość na zmianę oraz zdolność do zachowania balansu między życiem prywatnym a zawodowym, stają się szczególnie ważne.

Zwykłe doradztwo przestaje w tym przypadku wystarczać, a coaching potrafi się okazać solidnym wsparciem, zapewniając bardziej kompleksowe i nowoczesne podejście do zagadnienia pracy i życia zawodowego. Daje bowiem nie jednorazowe rozwiązania, a wspiera stały rozwój zdolności, elastyczność zarządzania karierą na każdym etapie życia.

Doradztwo zawodowe – ujęcie klasyczne i nowoczesne

Doradztwo zawodowe stosuje się od dawna, jako wsparcie między innymi dla młodego człowieka i osób stojących przed wyzwaniem zmiany miejsca zatrudnienia. Pomaga w poradzeniu sobie z wyzwaniami rynku pracy.

W zgodzie z założeniami opisanymi w ogólnej definicji, doradztwo pomaga podejmować świadome decyzje edukacyjne i zawodowe, by jak najlepiej odnaleźć się później podczas poszukiwań pracy.

Tradycyjne podejście do doradztwa – możliwości i ograniczenia

W klasycznym ujęciu doradztwo zawodowe opierało się na założeniu, że da się dopasować cechy jednostki do wymagań konkretnych zawodów. Doradca przeprowadzał na początku diagnozę, stosując testy zainteresowań i osobowości, by później móc przygotować rekomendacje dalszych kroków edukacyjno-zawodowych.

Początki takiego podejścia wiążą się z teorią dopasowania zawodowego autorstwa Franka Parsonsa, który wymieniał trzy filary niezbędne dla prawidłowego wyboru zawodowego:

1. samopoznanie: zrozumienie własnych potrzeb, umiejętności, zainteresowań i ograniczeń (również finansowych),
2. wiedza o pracy: poznanie wymagań i warunków do odniesienia sukcesu w różnych typach pracy,
3. wnioskowanie: zestawienie faktów o sobie z faktami o zawodzie, aby znaleźć elementy wspólne i swoją przyszłość zawodową.

Przez długi czas właśnie taki model był stosowany choćby do pracy z młodzieżą. Dzięki niemu podczas rozmowy z uczniem zaczęto rozwiązywać testy psychometryczne, a profesjonalni doradcy stali się analitykami i ekspertami, którzy porównywali możliwości jednostek i sytuację rynkową, szukając punktów wspólnych.

Obecnie jednak często dostrzega się ograniczenia klasycznego doradztwa i teorii Parsonsa. Dlaczego? Zwraca się uwagę na statyczność rozwiązania, które zakłada, że osobowość i wymagania zawodu są stałe i niezmienne. We współczesnym, dynamicznym świecie wiemy, że jest inaczej – ludzie się zmieniają, zawody przekształcają się, łączą lub znikają z rynku.

Z tych względów potrzebne stało się poszerzenie horyzontów i zastosowanie nowych rozwiązań, by dać szansę lepszego wchodzenia „w buty” osoby poszukującej pracy.

Dynamiczne podejście do doradztwa zawodowego – koncepcja Donalda Super

Rewolucję w procesie doradztwa przeprowadził psycholog Donald Super, ogłaszając swoją teorię rozwoju zawodowego. Dzięki niemu zaczęto odchodzić od podejścia, że dana osoba może dobrze pasować do jednego zawodu, a wybór jest jednorazowy.

Donald Super dostrzegał, że człowiek zmienia się dynamicznie, a życia zawodowego nie da się analizować w oderwaniu od życia prywatnego.

Wyróżnił pięć etapów rozwoju zawodowego:

1. wzrost: budowanie zainteresowań zawodowych w dzieciństwie,
2. eksploracja: testowanie ról, wybór kierunków w okresie dojrzewania i studiów,
3. stabilizacja: budowanie pozycji zawodowej we wczesnej dorosłości,
4. podtrzymanie: utrzymywanie poziomu i aktualizacja wiedzy w dorosłości,
5. schyłek: zmiana priorytetów i przygotowanie do emerytury.

Za sprawą Donalda Supera coraz częściej zaczęto odchodzić od klasycznego doradztwa zawodowego na rzecz planowania kariery w sposób wielowymiarowy i interdyscyplinarny, nastawiony na słuchanie klienta. A stąd już dość blisko do nowoczesnego coachingu.

Więcej na temat opisanej teorii znajdziesz w prezentacji: „Donald Super’s Theory & Stages of Career Development”.

Współczesny coaching kariery a rzeczywistość zawodowa – jak działa?

Skoro doradztwo zaczęło podchodzić dynamicznie do kwestii zawodu i predyspozycji ludzkich, coraz więcej zaczyna łączyć je ze współczesnych coachingiem kariery – dla uczniów, młodych dorosłych i doświadczonych pracowników.

Temat coachingu opiera się na zadawaniu odpowiednich pytań. Coach to nie doradca i nauczyciel, który jako specjalista mówi drugiej osobie, co jest dla niej dobre. Zamiast tego motywuje do szukania odpowiedzi potrzebnych w danej sytuacji, do odkrywania wewnętrznego potencjału. Bardziej jako umiejący słuchać partner w rozmowie niż nauczyciel. Oznacza to, że wiele pracy jest po stronie klienta. To na nim też spoczywa odpowiedzialność za rezultaty.

Podsumowanie: W coachingu, aby osiągnąć rezultaty, na każdym etapie, korzysta się z odpowiednich narzędzi coachingowych i pytań pogłębionych. Dzięki nim odkrywa się potencjał, mocne strony, obszary do pracy, tworzy strategie rozwojowe i wyznacza cele do zrealizowania.

Coaching i doradztwo zawodowe: kluczowe podobieństwa i różnice

Jak już mogłeś zaobserwować coaching i doradztwo zawodowe w pewnych obszarach bywają podobne.

Kluczowym podobieństwem jest wspólny cel. W obu przypadkach proces koncentruje się na wspieraniu klienta w podejmowaniu decyzji odnośnie kariery i zwiększaniu skuteczności zawodowej. Duże znaczenie mają: odkrywanie potencjału, motywowanie, planowanie działań i budowanie strategii.

Różnice dotyczą przede wszystkim roli osób prowadzących. Doradca jest ekspertem mającym wiedzę o rynku, zawodach i dostępnych ścieżkach kariery. To on interpretuje wyniki testów. Coach nie daje odpowiedzi, a tylko motywuje do działania i towarzyszy klientowi w procesie myślowym. Wspiera w podejmowaniu samodzielnych decyzji.

Pojawiają się też różnice w metodach pracy u doradcy zawodowego i coacha. W doradztwie zawodowym dużą rolę odgrywają testy, kwestionariusze, analizy CV. W coachingu najbardziej sprawdzają się pytania otwarte, modele pracy z celem czy analizy zasobów i mocnych stron.

W zależności od wybranego procesu kto inny ponosi odpowiedzialność za decyzję. W doradztwie klient ma prawo oczekiwać odpowiedzi od doradcy. W coachingu klient jest motywowany do samodzielnych rozważań i analizy, by znaleźć odpowiedzi.

Rola coachingu w pracy doradcy zawodowego – kompetencje coachingowe w pracy doradczej

Coraz częściej coaching wykorzystuje się w innych zawodach, w tym choćby w profesji doradcy zawodowego.

Co można zyskać? Pozwala to choćby uzyskać efekt pogłębienia samoświadomości klienta, odkrycia jego wartości talentów i motywatorów, a także określenia preferowanego stylu pracy. W procesie coachingowym padają też inne pytania. Klient przechodzi od: „Powiedz, czym mam się zająć”, kierowanego do doradcy, do „Sam wybieram swoją ścieżkę”.

Co potrafi stanąć na drodze do sukcesu? Coaching wnosi do doradztwa pracę z barierami i przekonaniami. W ten sposób zmniejsza się lęk przed zmianą i wyjściem ze strefy komfortu, brak wiary w siebie czy obciążające schematy utrwalone na etapie dorastania i edukacji.

Podsumowanie: Coaching opiera się na inspiracji, buduje wspierające przekonanie i wykorzystuje wewnętrzny potencjał, by wzmocnić klienta na jego drodze ku lepszej przyszłości zawodowej.

Z jakich narzędzi coachingowych korzystają doradcy zawodowi: pytania coachingowe, modele coachingowe

Wdrożenie elementów coachingu w nowoczesnym procesie doradztwa zawodowego opiera się na korzystaniu z właściwych narzędzi.

Pytania coachingowe: służą do identyfikacji mocnych stron i talentów, odkrywania barier wewnętrznych, doprecyzowania celów zawodowych.

Powerful questions evoke discovery, insight, commitment or action.

ICF Core Competencies

Model GROW: kluczowy w planowaniu kariery, pozwala uporządkować proces i stworzyć plan działania i zajęć do realizacji.

„GROW provides a simple yet powerful framework for structuring a coaching session.”

— John Whitmore, „Coaching for Performance”

Koło życia (koło kariery): wspiera ocenę poziomu satysfakcji z różnych obszarów życia zawodowego. Najczęściej analizuje się: zarobki, rozwój zawodowy, work-life balance, relacje w pracy, poczucie sensu.

„Awareness is the greatest agent for change.”

— John Whitmore, „Coaching for Performance”

Wizualizacje: techniki wyobrażeniowe pozwalają zobaczyć się w nowej (przyszłej) roli zawodowej, wzmocnić motywację, skoncentrować na celu oraz przełamać wewnętrzne bariery i ograniczenia.

„The fastest way to create change is to engage the imagination.”

— Timothy Gallwey

Podsumowanie: Narzędzia coachingowe w doradztwie to zmiana podejścia i szeroki wachlarz możliwości działania. Porządkują proces planowania kariery, wzmacniają motywację i poczucie sprawczości u klienta, a także pozwalają przejść od czystej refleksji do realnego działania.

Dlaczego warto wprowadzić elementy coachingu do doradztwa zawodowego?

Wprowadzenie elementów coachingu do procesu poradnictwa zawodowego bywa bardzo pomocne i przynosi szereg cennych korzyści.

Klient zyskuje:

• samodzielność decyzyjną,
• odkrywanie potencjału, z którego często nawet nie zdawał sobie sprawy,
• trwałość efektów pracy,
• większą motywację,
• indywidualne dopasowanie ścieżki kariery.

Z kolei doradca może liczyć na:

• partnerską relację,
• większą skuteczność procesu,
• kompleksowe zrozumienie potrzeb klienta,
• możliwość pracy rozwojowej (a nie tylko diagnostyki).

Sposoby pracy oparte na coachingu sprawiają, że proces jest pełniejszy, łatwiej eliminuje się przeszkody i lepiej koncentruje na potrzebnych celach (bez względu na to, czy spotkania odbywają się w biurze czy online w Internecie).

Coaching w doradztwie zawodowym – nowy standard w pracy rozwojowej?

W swojej pracy w roli doradcy zawodowego coraz więcej osób decyduje się na wprowadzenie elementów znanych między innymi z zawodu coacha. Specjaliści uczęszczają na studia podyplomowe, szkolenia, zdobywają wiedzę w szkołach i na kursach, by zapewniać bardziej kompleksową usługę. Niekiedy do nowych usług dołącza się do też mentoring.

Takie podejście, choć składające się z różnych rozwiązań, potrafi dać lepsze rezultaty i kompleksowy obraz. Taki specjalista wzmacnia klienta, motywuje go i zapewnia siłę do realizacji długofalowego planu, a nie tylko daje mu jednorazową wskazówkę, co zrobić zawodowo w danym momencie.